Jan Kalwin
Z Wikipedii
Jan Kalwin, fr. Jean Cauvin albo również Jean Calvin (ur. 10 lipca 1509 w Noyon, zm. 27 maja 1564 w Genewie) – jeden z największych humanistów, nazywany także przez niektórych kompetentnych sędziów z różnych stronnictw i wyznań "teologiem par excellence"; "Arystotelesem Reformacji"; "Akwinitą Kościoła reformowanego"; "Likurgiem chrześcijańskiej demokracji"; "papieżem Genewy"; "najbardziej chrześcijańskim mężem swej epoki" czy też "drugim patriarchą reformacji". Był młodszy od Marcina Lutra o 25 lat i bardziej radykalny w swoich poglądach.
Twórca doktryny religijnej kalwinizmu, przyjętej przez kościoły ewangelicko-reformowane, opierającej się na predestynacji, symbolicznej obecności Jezusa Chrystusa w Wieczerzy Pańskiej i surowych regułach życia.
Kalwin był również uzdolnionym organizatorem – twórcą "prezbiterialnego" systemu rządów, który wywarł duży wpływ na teorię państwa demokratycznego. Dzieło Kalwina Institutio Religionis Christianae zaliczane jest do najważniejszych w historii.
Spis treści |
[edytuj] Charakterystyka postaci
Kalwin był średniego wzrostu, szczupły, o ciemnych włosach, blady. Naturalny, systematyczny i zdyscyplinowany, był jednocześnie nienagannie schludny w ubiorze, niepohamowanie powściągliwy i nadmiernie wstrzemięźliwy. Przez wiele lat jadł tylko jeden posiłek dziennie i niewiele sypiał. Nigdy nie zapominał o swoich obowiązkach. Pomimo wątłego zdrowia i wrodzonej nieśmiałości stawał odważnie w obliczu niebezpieczeństw i bronił nieugięcie swych zasad, czasami stawiając na szalę nawet własne życie.
Miał przenikliwy umysł, trzeźwy osąd, żelazną logikę i rzadko spotykaną biegłość językową. Miał także doskonałą pamięć – potrafił po latach rozpoznać osoby, które widział wcześniej tylko raz.
Nie dorównywał św. Augustynowi czy Lutrowi pod względem geniuszu twórczego, jednak przewyższał ich obu, a także wszystkich współczesnych mu ludzi jako wyrafinowany i elokwentny pisarz, logik, myśliciel, a także organizator i służbista.
[edytuj] Lata nauki
Jan Kalwin urodził się we francuskiej Pikardii w mieście Noyon, które było siedzibą wpływowego biskupa. Rodzina Kalwina była blisko związana z Kościołem. Ojciec Kalwina, Gérard, pracował na dworze biskupim, początkowo jako notariusz, by awansować w końcu na stanowisko sekretarza biskupa. Młody Kalwin otrzymał staranne wykształcenie w środowisku młodzieży z miejscowej szlachty. Z tego powodu wyróżniał się nie tylko wiedzą, lecz również doskonałymi manierami, w przeciwieństwie do Marcina Lutra.
W wieku 14 lat Kalwin rozpoczął studia na Uniwersytecie Paryskim (w Collège de Montaigu), które w zamyśle jego ojca miały zapewnić błyskotliwą karierę duchowną. Jednak Uniwersytet był w tym czasie miejscem gdzie ścierał się stary scholastyczny i katolicki model nauczania z nowymi renesansowymi prądami epoki, bardzo atrakcyjnymi dla młodego Kalwina.
Pojawiły się również żądania reform w Kościele. Przywódca reformatorów Jacques Lefèvre d'Etaples (1455-1536) miał wielu zwolenników wśród studentów – bliskich przyjaciół Kalwina. Ponadto w kręgach uniwersyteckich były popularne pisma Lutra. Wszystko to przyczyniło się do oddalenia Kalwina od katolicyzmu. Dodatkowo wzmocnił to nastawienie konflikt ojca Kalwina z dostojnikami kościelnymi z Noyon, co zniweczyło szanse na duchowną karierę Kalwina.
W 1528, po otrzymaniu tytułu magistra sztuk, ojciec kazał Kalwinowi porzucić studiowanie teologii i poświęcić się studiom prawniczym. Posłuszny ojcu, Kalwin wyjechał do Orleanu, gdzie zapisał się na tamtejszy renomowany wydział prawa. Kalwin okazał się najlepszym studentem i często prowadził zajęcia w zastępstwie profesorów. Po upływie 3 lat i studiach w Bourges i Paryżu, Kalwin uzyskał doktorat z prawa oraz aplikanturę. Poznał również gruntownie starożytną grekę i łacinę. Przyjaźnił się ze studentami, których cechowało niechętne nastawienie do katolicyzmu.
[edytuj] Zerwanie z Kościołem katolickim
Śmierć ojca w 1531 dała Kalwinowi możliwość decydowania o własnym losie. Powrócił wtedy do ośrodka życia intelektualnego – Paryża. Nie wiadomo, kiedy dokładnie Kalwin przeszedł na protestantyzm – było to między 1532 i 1534. Przypuszczalnie Kalwin był autorem mowy inauguracyjnej nowo wybranego rektora Uniwersytetu Paryskiego, Nicholasa Copa, która wywołała skandal. Mowa, wygłoszona w 1533 zawierała obronę tez Lutra i spowodowała oskarżenie rektora o herezję. Rektor wraz z Kalwinem pospiesznie opuścili Paryż.
Kalwin już nigdy na więcej nie powrócił do Paryża, wiele podróżując po Francji, Włoszech i Szwajcarii. Wiosną 1534 wrócił do Noyon, aby zrzec się beneficjów kościelnych. Czyn ten świadczy dobrze o etyce Kalwina, który uznał za niemoralne korzystanie z takich dochodów (chociaż były jego głównym źródłem utrzymania). Było to także ostateczne zerwanie związków z Kościołem.
Tymczasem we Francji nasiliły się represje wobec innowierców. Tej polityce patronował król Franciszek I i Kalwin od tej pory ostatecznie opuścił Francję.
[edytuj] Reformator religijny
W Bazylei, na początku 1536 roku Kalwin opublikował swoje najważniejsze dzieło Institutio Religionis Christianae (Ustanowienie Religii Chrześcijańskiej). Zadedykował je Franciszkowi I, z tą myślą, aby osłabić niechęć króla wobec "antypaństwowej" postawy radykalnych protestantów. Dzieło Kalwina wyróżniało się systematycznością i jasnością doktryny. Po wielu zmianach, ostateczne wydanie ukazało się w 1559 i od razu uczyniło z Kalwina wiodącą postać protestantyzmu, co było przeciwne prawdziwym aspiracjom Kalwina, marzącego o spokojnej karierze akademickiej.
[edytuj] Pierwszy pobyt w Genewie
W 1536 podczas podróży do Strasburga, Kalwin zatrzymał się na nocleg w Genewie. Było to od niedawna wolne miasto (przy pomocy Szwajcarów zerwało więzi ze Świętym Cesarstwem Rzymskim) i od zaledwie dwóch miesięcy ośrodek protestantyzmu (pod przywództwem reformatora Wilhelma Farela). Wbrew oporom Kalwina, Farel przekonał go do pozostania w Genewie, argumentując, że taka jest wola Boga. Młody, bo zaledwie 28-letni Kalwin, od tej chwili na stałe związał swoje życie z tym miastem.
Kalwin zaczął energiczną reorganizację miejscowego Kościoła; wprowadził cotygodniową komunię. Ponieważ wymagało to jednocześnie zachowania przez wszystkich wiernych surowej dyscypliny moralnej, Kalwin ustanowił "ciało nadzorcze" (Konsystorz Genewski), ingerujące we wszystkie aspekty życia mieszkańców i zabraniające wielu uważanych dzisiaj za niewinne rozrywek – jak np. taniec, śpiewanie sprośnych piosenek czy lektury romansów. Nabożeństwa odbywały się w kościołach pozbawionych typowo katolickich ozdób takich jak obrazy, posągi, sztandary, proporce, ornaty, etc., oraz ołtarza. Stąd powstało znane przysłowie: "pusto jak w kalwińskim zborze". Centralnym miejscem w kościele reformowanym nie jest już ołtarz, a kazalnica, zaś kazanie głównym punktem nabożeństwa.
Kazania trwały dość długo (około godziny) i opierały się na szczegółowej analizie wybranego tekstu Biblii, z nawiązaniem do aktualnych okoliczności i życia Kościoła. Wymagały od słuchaczy skupienia i rozwijania zdolności intelektualnych, przy czym słuchacze często je notowali i rozważali w domach.
Taka dyscyplina kościelna nie podobała się niektórym mieszkańcom Genewy (ze stronnictwa libertynów oraz Dzieci Genewy). Po dwóch latach napięcie sięgnęło zenitu kiedy Kalwin oraz pozostali kaznodzieje odmówili udzielenia sakramentu Wieczerzy Pańskiej osobom wyznającym jawnie libertyńskie poglądy. Rada Miasta uznała, że Kalwin przekroczył swoje uprawnienia i nakazała jemu oraz Farelowi i Viretowi opuszczenie miasta w ciągu dwóch tygodni.
[edytuj] Pobyt w Strasburgu
Lata 1538-1541 Kalwin spędził w Strasburgu, gdzie poświęcił się swojej ulubionej pracy naukowej. Jego współpracownikiem został Marcin Bucer, którego teza o predestynacji zafascynowała Kalwina. Bucer pomógł także w organizowaniu Kościoła dla protestanckich uciekinierów z Francji. Organizacja ta, w zamyśle Kalwina, miała odpowiadać zaleceniom Chrystusa. Dla potrzeb Kościoła Kalwin opracował nową liturgię oraz napisał zbiór psalmów. Był także reprezentantem protestantów w dysputach religijnych w Wormacji (1540) i Ratyzbonie (1541).
Kalwin w 1539 zdecydował się poślubić Idelette de Bure, wdowę po nawróconym anabaptyście. Kobieta ta w pełni odpowiadała ideałowi Kalwina posłusznej, cichej i usłużnej żony. Po jej śmierci 10 lat później, Kalwin napisał, że stracił najlepszego w swym życiu przyjaciela.
[edytuj] Powrót do Genewy
Tymczasem Kościół rzymskokatolicki podjął ostrożne działania, aby nawrócić mieszkańców Genewy z powrotem na katolicyzm. Wygnany biskup Genewy Jean Pierre de la Baume zorganizował konferencję w sąsiednim księstwie celem przywrócenia władzy Kościoła rzymskiego w Genewie. Zadanie nakłonienia mieszkańców Genewy do powrotu na łono Kościoła rzymskiego powierzono wykształconemu i łagodnemu kardynałowi Jacopo Sadoleto. W marcu 1539 r. Sadoleto napisał list do mieszkańców Genewy, w którym przedstawił idylliczny obraz Kościoła katolickiego, oczerniając – bez wymieniania nazwisk – reformatorów jako wichrzycieli i ludzi kierowanych niskimi pobudkami. Kalwin przybywał w tym czasie na wygnaniu w Strasburgu, jednak we wrześniu przesłano mu kopię listu Sadoleta z prośbą o odpowiedź. Kalwin odpowiedział na list kardynała w ciągu siedmiu dni. Odparcie zarzutów Sadoleta zalicza się wraz z traktatem Kalwina "O konieczności odnowy Kościoła" do najlepszych pism apologetycznych XVI wieku.
Zbiegiem okoliczności czterej radni- główni przeciwnicy Kalwina popadli w niełaskę, zaś w Genewie panował coraz większy chaos i nieporządki. Rad Miasta zwróciła się z błaganiem do Kalwina, aby powrócił do Genewy. Ta propozycja przeraziła Kalwina, który miał jak najgorsze wspomnienia ze swojego pierwszego pobytu w tym mieście, tym niemniej, po usilnych prośbach przedstawicieli Rady, a przede wszystkim za namową Farela, zgodził się, pod warunkiem zaakceptowania przez Radę jego teorii dyscypliny kościelnej. Przyznał jednocześnie, że zawinił w Genewie zbytnią surowością i zniecierpliwieniem.
Powrót Kalwina do Genewy był tryumfem; uważany za "męża opatrznościowego" i sam o tym przekonany, Kalwin (jako naczelny pastor, a od 1555 przewodniczący Konsystorza) zaczął energiczną działalność organizatorską, z poparciem całej rady miejskiej. W przekonaniu Kalwina całe życie chrześcijanina miało być podporządkowane religii; w tym duchu zmieniał prawa Genewy, czyniąc z niej wzorcową teokratyczną "republikę chrześcijańską", w której (przynajmniej w teorii) panowała równość wszystkich wiernych. Okazał się przy tym zdolnym administratorem i dyplomatą, organizując m.in. pomoc społeczną i podpisując traktaty z innymi państwami.
Jednak wprowadzenie w życie zaakceptowanej przez mieszkańców teorii dyscypliny nie było łatwe, tym bardziej, że przez wiele lat istniało silne stronnictwo libertynów i przeciwników Kalwina.
Genewa była w tym czasie miastem o populacji około 20 tys., jednak ilość wyroków śmierci i innych kar dyscyplinarnych jest jak na nasze czasy spora. Od 1542 do 1546 stracono 58 osób, a 78 skazano na wygnanie. Wśród skazanych na śmierć były tzw. "czarownice z Peney"- 34 kobiety oskarżone o roznoszenie zarazy – dżumy za pomocą maści rozsmarowywanej na odrzwiach i klamkach oraz za pomocą czarów. Winowajcy przyznali się do rozprzestrzeniania zarazy i zostali straceni.
Innym osławionym przykładem surowości dyscypliny kościelnej w Genewie jest spalenie Hiszpana Miguela Serveta w 1553, przede wszystkim z powodu heterodoksyjnego poglądu na Trójcę Świętą. Spalenie Serveta jest jednocześnie obrazem niekonsekwencji Kalwina, skoro inne osoby, które wyznawały bliskie bądź identyczne poglądy, zostały przeważnie skazane na wygnanie.
Należy jednak pamiętać, że Kalwin był przede wszystkim człowiekiem swojej epoki, który podzielał wiarę swoich współczesnych w skuteczność despotycznych rządów, realność czarów itp. Nie różnił się pod tym względem od innych protestantów oraz katolików. Na tle krwawych i masowych represji tamtej epoki (m.in. we Francji i Niderlandach), despotyzm Kalwina wygląda na bardzo umiarkowany.
W 1559 Kalwin założył w Genewie akademię teologiczną dla szerzenia nauki reformowanej. Sam brał udział w licznych dysputach religijnych, napisał szereg pism religijnych, komentarzy do Biblii i prowadził ożywioną korespondencję. Uczył o podwójnej predestynacji, tj. o bezwzględnym przeznaczeniu wiernych do nieba, a niewiernych na potępienie. W Komunii Św. widział duchową (nie materialną) obecność ciała i krwi Chrystusa przez wiarę. Odrzucił wszystkie urządzenia kościelne nie posiadające oparcia w Piśmie Świętym, w tym instytucję hierarchicznego duchowieństwa i wprowadził zasadę wybieralności pastorów przez wiernych. Był przeciwny wszelkim objawom "pogańskiego bałwochwalstwa", w tym kultowi świętych, Matki Boskiej, obrazów, posągów i relikwii. Znacznie bardziej rygorystyczny pod tym względem niż Luter, sprzeciwiał się jakiemukolwiek ozdabianiu kalwińskich kościołów (w których często brak nawet krzyża).
Po 23 latach faktycznych rządów Kalwina (nigdy nie miał żadnej oficjalnej funkcji politycznej), Genewa stała się silną republiką protestancką z uniwersalistycznym i wzorowo zorganizowanym Kościołem (zyskała wówczas miano "Rzym protestancki"), gdzie nie tylko napływały setki uciekinierów, ale skąd wyjeżdżały na misje do sąsiednich krajów setki kaznodziejów.
Kościół, który Kalwin stworzył, oparty na drobiazgowej analizie Biblii i surowej dyscyplinie moralnej oraz demokratycznej strukturze (wybieralności organów, podziałowi władzy między kler i laikat) okazał się wyjątkowo odporny na prześladowania, np. w Niderlandach, na Węgrzech i we Francji. Kalwin skonsolidował rozproszone siły protestantyzmu i umocnił, opierając się niszczącej maszynie kontrreformacji z jednej strony, a także destruktywnym tendencjom wewnętrznym: sekciarstwa i niedowiarstwa. Rozpoczynał pracę w mieście rozwiązłym, bliskim anarchii, zostawiając pod koniec życia miasto dobrze zarządzane, które John Knox nazwał "najdoskonalszą szkołą Chrystusa na ziemi od czasów Apostołów", a wybitny teolog luterański Valentin Andreae uznał za wzór do naśladowania.
Dopiero na 5 lat przed śmiercią Kalwin otrzymał obywatelstwo Genewy. Został pochowany na genewskim cmentarzu, gdzie do dziś spoczywa pod prostą płytą nagrobną, oznaczoną tylko inicjałami J.C. Zgodnie z życzeniem Kalwina, grobu nigdy nie ozdabiają żadne kwiaty.
Teologia Kalwina i surowa, granicząca z tyranią dyscyplina zmieniły bieg cywilizacji Zachodu w XVII i XVIII w. Kalwinistami byli heroiczni hugenoci, holenderscy mieszczanie, angielscy purytanie, szkoccy prezbiterianie i pielgrzymi Nowej Anglii, którzy dla wolności uwielbiania Boga zgodnie z normą biblijną i własnym sumieniem nie wahali się oddać życie lub porzucali wygody cywilizacji, by żyć zgodnie ze swymi zasadami w odległych krainach.
[edytuj] Kalwin i polska reformacja[1]
Kalwin od początku żywo interesował się losami polskich gmin wyznaniowych, nawiązujących do jego nauk. Takie gminy rozwinęły się najwcześniej, bo już w 1546 w Małopolsce. Początkowe duże sukcesy kalwinizmu w Europie Środkowej dawały nadzieję na ostateczny sukces tego wyznania i Kalwin osobiście zaangażował się w rozwój swojej doktryny w tym regionie. Kalwin napisał do polskich współwyznawców wiele listów (do dziś zachowało się 80), w których żarliwie zachęcał do wytrwania w wierze i rozwoju. Jednym z ważnych tematów polskiej korespondencji Kalwina był rozłam w zborach małopolskich i wyodrębnianie się zborów ariańskich, czemu sprzyjała działalność Jerzego Blandraty; Kalwin starał się bezskutecznie zapobiec temu zjawisku.
Poza krótkim napomnieniem do braci polskich w 1563 r., dzieła Kalwina w Polsce zasadniczo nie były wydawane z powodu cenzury kościelnej. Ponadto ulubioną bronią polemistów katolickich (głównie jezuitów) było szkalowane życia reformatorów, dlatego pierwsze poważniejsze opracowanie biograficzne Kalwina ukazało się w Polsce dopiero w XX wieku (w Warszawie w roku 1909). Po II wojnie światowej zaczęły się ukazywać sporadycznie przekłady fragmentów z niektórych jego dzieł i listów, jednak do tej pory nie wydano ani jednego kompletnego dzieła czy komentarza Kalwina w języku polskim.
[edytuj] Rola Kalwina jako humanisty
Kalwin, o czym często zapomina się, był nie tylko religijnym reformatorem i twórcą kalwinizmu, ale także humanistą i pisarzem. Jego dzieła, zważywszy ich ilość i wagę, stosunkowo krótki okres życia, słabe zdrowie oraz ogrom ciążących na nim różnorakich obowiązków związanych z pracą kaznodziei, nauczyciela, reformatora i korespondenta, budzą szczery podziw. Mówi się o nim, że nigdy nie napisał bezsensownego zdania, a jego dzieła są kopalnią pełną logiki i przenikliwych analiz.
Jego działalność jako pisarza przyczyniła się do ukształtowania współczesnego języka francuskiego. Kalwin uważany jest za jednego z głównych twórców prozy francuskiej.
Jego zasługą jest propagowanie powszechnej i dostępnej dla wszystkich edukacji (co wyraziło się w demokratycznej organizacji szkolnictwa w Genewie).
Idea predestynacji, której wyznacznikiem na Ziemi było także materialne powodzenie "wybranych", spowodowała, iz kalwiniści byli często zamożnymi handlowcami i finansistami i w wielu krajach (w tym w Polsce) pionierami kapitalizmu.
Teorie Kalwina na temat organizacji Kościoła (podejmowanie decyzji na szczeblu podstawowym, nadzorowanie tych decyzji przez organy wybieralne aż do naczelnego "zgromadzenia ogólnego") wywarły duży wpływ na europejską koncepcję państwa demokratycznego.
Kościół Ewangelicko-Reformowany, wyrosły na surowych zasadach kalwinizmu stał się w XX wieku paradoksalnie jednym z najbardziej liberalnych i otwartych chrześcijańskich związków wyznaniowych – wedle uznawanej przez Kalwina zasady Ecclesia reformata semper reformanda (Kościół reformowany stale reformujący się) Kościół winien dostosowywać się do nowych czasów, aby nie ulec skostnieniu.
[edytuj] Najważniejsze dzieła Kalwina
Kalwin napisał wiele dzieł, wyróżniających się wysokim poziomem literackim, m.in.:
- Institutio religionis christianae, wydanie łacińskie 1535, wydanie francuskie (Institution de la religion chrétienne) 1541
- Traité de la Cène (Traktat o Eucharystii), 1540
- Traité des reliques (Traktat o relikwiach), 1543
- Traité des scandales (Traktat o skandalach), 1550
- Commentaires sur l'Écriture sainte (Komentarze do Pisma Świętego)
- Sommeil des âmes (Sen dusz), 1534
- Catéchisme de Genève (Katechizm genewski).
- Instruis-moi dans Ta vérité (Naucz mnie Twojej prawdy)
[edytuj] Przypisy
- ↑ na podstawie: Jan Kłoczowski Dzieje chrześcijaństwa polskiego, Świat Książki, Warszawa 2000, s. 128
[edytuj] Bibliografia
- Bernard Cottret Kalwin, tłumaczenie: Monika Milewska, PIW, Warszawa 2000.
- Paul Johnson A History of Christianity, New York: Atheneum, 1977, s. 309.
- Wiesław Mincer Jan Kalwin w Polsce. Bibliografia, Wydawnictwo Uniwersytetu M.Kopernika, Toruń, 2000.
- Stanisław Piwko, Filozoficzne aspekty doktryny Jana Kalwina, Warszawa 1987.
- Stanisław Piwko Jan Kalwin. Życie i dzieło, Wydawnictwo Naukowe Semper, 2005.
- F. Jelinek, Sylwetka Kalwina na tle reformacji, Warszawa 1934;
- Philip Schaff, History of the Christian Church, vol. viii, Grand Rapids 1994 (reprint).
[edytuj] Linki zewnętrzne
- Historia i teraźniejszość kalwinizmu i kościołów reformowanych w Niemczech
- History of the Christian Church, Volume VIII: Modern Christianity. The Swiss Reformation. Historia Reformacji w Szwajcarii niemiecko i francuskojęzycznej
- List Jana Kalwina do zboru kalwińskiego w Wilnie z dnia 9 X 1561 roku
- Portal protestancki Protestanci.org
Aidan • Antoni Wielki • Beda Czcigodny • Katarzyna von Bora • Brygida Szwedzka • Franciszek z Asyżu • Nikolai Grundtvig • Hans Nielsen Hauge • Jan od Krzyża • Jan XXIII • Julianna z Norwich • Jan Kalwin • Kolumban Starszy • Johann Loehe • Marcin Luter • Filip Melanchton • Laurentius Petri • Olaus Petri • Teresa z Ávila • Charles Wesley • John Wesley • Nikolaus von Zinzendorf
| Olsztyn: 16-latka śmiertelnie zatruła się czadem |
|
Szesnastoletnia dziewczyna śmiertelnie zatruła się czadem. Dwie osoby, które były z nią w mieszkaniu nie ucierpiały - poinformowała Małgorzata Szmidt-Jeżewska, rzecznik prasowa warmińsko-mazurskiej straży pożarnej.
|
| Izrael ma nadzieję na owocne rozmowy z Egiptem |
|
Izrael wyraził nadzieję, że rozmowy z Egiptem na temat sytuacji w Strefie Gazy stworzą warunki, które pozwolą Izraelowi "zakończyć operację militarną".
|
| Irak wzywa do odwetu za Strefę Gazy |
|
Radykalny duchowny Muktada as-Sadr wezwał iracki ruch oporu do przeprowadzenia "operacji odwetowych" przeciwko siłom amerykańskim w Iraku, aby zaprotestować w ten sposób przeciw izraelskiej ofensywie w Strefie Gazy.
|
| Tragiczny bilans wojny w Strefie Gazy |
|
Co najmniej 702 Palestyńczyków zginęło, a 3100 zostało rannych podczas izraelskiej ofensywy w Strefie Gazy - podał szef służb ratowniczych.
|
| Posłowie za rozszerzeniem uprawnień "speckomisji" |
|
Za umożliwieniem sejmowej "speckomisji" dostępu do dokumentów i materiałów uzyskanych przez służby specjalne opowiedzieli się w środę, podczas debaty w Sejmie nad projektem zmian w regulaminie izby, posłowie ze wszystkich klubów parlamentarnych.
|